ARTIKEL - Hoe breng je verbinding van het kind (en jezelf!) met de natuur tot stand?

Geplaatst op:

ARTIKEL - Hoe breng je verbinding van het kind (en jezelf!) met de natuur tot stand?

Door Méla Krijger

Op dit moment zijn er 7.6 miljard mensen op onze aarde. Iets minder dan een derde daarvan is kind. (www.worldpopdata.org). De toekomst van kinderen wordt voor een groot deel bepaald door aspecten van duurzaamheid (Stichting Leerplan Ontwikkeling [SLO], 2007). In wat voor wereld groeien zij op? Hoe zorgen we ervoor dat zij straks de zorg en verantwoordelijkheid voor de aarde van ons kunnen overnemen? Pedagogen, onderwijzers en denkers over onderwijs en opvoeding spelen hierin een sleutelrol. Zij zijn het die een kind kunnen helpen ‘in de wereld te komen’ zoals onderwijspedagoog Gert Biesta het zegt.

Onlangs tijdens het Bomenfestival Treefest vertelde milieufilosoof Mathijs Schouten dat vooral kinderen die tot hun tiende jaar wezenlijk contact hebben gemaakt met de natuur, later een meer duurzame houding ten opzichte van de aarde hebben. Dit contact tussen kinderen en de natuur wordt 'Natuurverbinding' genoemd. Het begint bij het letterlijk ervaren van de natuur en ervan kunnen genieten. Het gevoel van het zachte gras onder je voeten, de stevige ruwe bast van de boom wanneer je erin probeert te klimmen. Maar ook het ervaren van tijd en ruimte. De verandering van de seizoenen en de magische aantrekkingskracht van de natuur om je te verstoppen, heel hard te rennen en schreeuwen of juist in weg te dromen. Wanneer een kind zich fijn voelt in de natuur kan empathie voor de natuur en dieren ontstaan. Uiteindelijk zal een kind steeds meer een gevoel van eenheid met de natuur ervaren en het (intrinsieke) belang kennen van de natuur en de wezens die er leven. Wanneer kinderen zich verbonden voelen met de natuur zullen zij haar ook willen helpen en beschermen en ontwikkelen zij een gevoel van verantwoordelijkheid voor de natuur (Postma, 2016).

Je zou dus denken; hup de natuur in met die kinderen! Het blijkt echter dat kinderen steeds minder in contact komen met de natuur. Uit recent onderzoek van Jantje Beton (2018) blijkt dat kinderen in Nederland veel minder buiten spelen dan dat hun (groot)ouders vroeger deden. 14% van de kinderen speelt nu dagelijks buiten. Bij hun ouders (geboren tussen 1955 en 1985) was dit 59% en bij de grootouders (geboren tussen 1925 en 1955) 66%. Ook speelt 8% van de kinderen in het onderzoek nooit buiten. Het (zonder toezicht) buitenspelen is voor de kinderen van nu ook anders geworden. Kinderen gaan steeds vaker voor en na school naar een kinderopvangvoorziening. Daar is de natuur niet altijd toegankelijk. Het komt vaak toch neer op de klassieke speelpleinen vol met tegels en een randje bomen achter een hek. Daar liggen nog enorm veel kansen voor kinderopvang! En die worden gelukkig ook steeds meer gepakt. Steeds meer kinderopvangvoorzieningen hebben groene buitenruimtes voor kinderen gerealiseerd of trekken met kinderen de stadse natuur in. Ook zijn er natuurspeelplekken in Amsterdam waar je met kinderen naartoe kunt gaan zoals De Natureluur, Het Woeste Westen en de pas geopende Natuurspeeltuin NoordOogst.

Kinderen letterlijk in contact laten komen met de natuur, door ze een natuurlijke, uitnodigende omgeving te bieden is dus stap één. Maar wat kun je als pedagogisch medewerker dan doen om die natuurverbinding ook te stimuleren? Om dat soort wezenlijk contact te laten ontstaan is het volgens Matthijs Schouten erg belangrijk het kind de ruimte te geven om de natuur zelf te ervaren en hier zelf betekenis aan te geven. We zijn als volwassenen maar al te gauw geneigd een kind te willen behoeden en beschermen, van alles voor hen te willen bedenken, aan te reiken, te sturen en te antwoorden. Dat is heel begrijpelijk en natuurlijk ook goed. Maar het is ook belangrijk om de nieuwsgierigheid en verwondering die jonge kinderen van nature hebben te volgen en te voeden. Stel eens een nieuwsgierige wedervraag in plaats van het ‘juiste’ antwoord te geven en help het kind onder woorden te brengen wat hij ervaart. Laat een kind vies worden, onderzoeken en geef het ruimte om zijn eigen fysieke grenzen te leren kennen.

Kijk door de ogen van kinderen, verwonder je, wees nieuwsgierig. Merk op wat er leeft bij het kind, èn bij jezelf en deel dit met elkaar. Op die manier kan er een unieke en mooie relatie tussen jou en het kind ontstaan waarbij kinderen actief betrokken worden in het eigen leerproces en in dat van andere kinderen. Het proces van natuurverbinding ontvouwt zich in een kinderleven maar ook in dat van jou als opvoeder. Het leert je ook veel over jezelf. Wat vind jij eigenlijk van natuur? Wat zijn jouw eigen jeugdherinneringen in de natuur? En wat wil jij eigenlijk voor de wereld betekenen? Ontdek waar je hart sneller van gaat kloppen. Iedereen kan op zijn eigen manier, met zijn eigen passie en kwaliteiten iets doen om de wereld een stukje beter te maken. Je bent dan een authentiek voorbeeld voor een kind omdat je laat zien dat ook jij je blijft ontwikkelen als mens. Met wat je zo bij jezelf in beweging brengt, plant je een vruchtbaar zaadje in de harten van de kinderen die aan jou zijn toevertrouwd.

 

Verder lezen, kijken of praten?

 

* Breng eens een bezoek aan de NatuurMEdiatheek van ANMEC. Wij hebben een schat aan methodes, boeken, kinderboeken, leskisten/tassen op het gebied van natuur, milieu en duurzaamheidseducatie waar je mee aan de slag kunt. Bijvoorbeeld het boek ‘Kaboutersoep en wonderblaadjes’ over zintuigelijke buitenavonturen voor baby’s, peuters en kleuters.

* Wil je iets doen met Natuurverbinding maar weet je niet precies wat? Of doe je er al veel mee maar zoek je naar verdieping of nieuwe inspiratie? Neem contact met mij op. Ik denk graag met je mee en kan advies en inspiratie geven over wat er allemaal mogelijk is. Mail naar krijger@anmec.nl of bel ons nummer 020 622 54 04.

 

Literatuur

 

Stichting Leerplan Ontwikkeling [SLO]. (2007). Duurzame ontwikkeling is leren vooruitzien. Kernleerplan Leren voor Duurzame Ontwikkeling. SLO. Expertisecentrum voor Leerplanontwikkeling. Download hier

Postma, L. (2016). Nature experiences and nature connection of children in urban natural playgrounds in the Netherlands.

Jantje Beton (2018). Buitenspelen onderzoek 2018. Download hier